بررسی موسيقی سريال «بوعلی سينا»

بررسي موسيقي سريال «بوعلي سينا»

«بوعلی سینا» یكی از مجموعه‌های ماندگار تلویزیون است كه به زندگی دانشمند شهیر، بوعلی سینا می‌پردازد. این مجموعه به نویسندگی و كارگردانی زنده‌یاد كیهان رهگذر سال 1364 جلوی دوربین رفت. در این مجموعه عظیم تاریخی، امین تارخ در نقش بوعلی سینا كنار بازیگرانی چون زنده‌یاد فیروز بهجت‌محمدی، زنده‌یاد جمشید لایق، اسماعیل محرابی، چنگیز وثوقی، سرور نجات‌اللهی و… بازی كرد.

رهگذر در این اثر با محور قرار دادن زندگی ابوعلی سینا به افكار مختلف پادشاهان ایرانی و فقر و تنگدستی مردم ایران در دوره‌های مختلف پرداخت. این مجموعه نشان داد یكی از پایه‌های ایران متمدن براساس استاد و شاگردی و احترام شاگرد به استاد شكل گرفته است.

موسیقی این سریال را فرهاد فخرالدینی ساخته است. موسیقی سریال بیان‌كننده فضای ایران در سده چهارم است. همه دقت و تلاشی كه در طراحی لباس و صحنه و دكور سریال به كار رفته تا حال و هوای ایران زمان ابوعلی سینا را نمایش دهد می‌توان در موسیقی فخرالدینی شنید.

جایی از قول آهنگساز ـ نقل به مضمون ـ آمده كه موتیف اصلی موسیقی ابوعلی سینا از یكی از دوتارنوازان خراسان اقتباس شده است. این موتیف كوتاه و برجسته بارها و به دفعات به صورت اصلی یا تغییر یافته (از نظر ریتم یا فواصل) در طول سریال روی صحنه‌های گوناگون ارائه می‌شود و همین موتیف تم اصلی موسیقی سریال بوعلی است كه به عنوان ایده‌ای ثابت در ذهن شنونده می‌نشیند.

اما موسیقی تیتراژ سریال در واقع ملودی‌ای است كه بر رباعی مشهور به جا مانده از ابوعلی سینا ساخته شده و در تیتراژ به صورت بی كلام و با اركستر ارائه می‌شود:

دل گرچه در این بادیه بسیار شتافت

یك موی ندانست ولی موی شكافت

اندر دل من هزار خورشید بتافت

آخر به كمال ذره‌ای راه نیافت

با این‌كه فراز و فرود ملودی بر پایه اصول پیوند شعر و موسیقی طراحی شده، اما از آنجا كه خود فخرالدینی یكی از آموزگاران بنام در همین مبحث است، جذابیت و روانی حركت ملودی را فدای این اصول پیوند شعر و موسیقی نكرده است؛ نكته‌ای كه در بیشتر آثار آهنگساز دیده
می‌شود.

مقدمه كوتاه موسیقی با همان موتیف برگرفته از دوتار نواز خراسانی آغاز می‌شود كه توسط ویولن‌ها در رژیستر بالا نواخته می‌شود و سپس ادامه می‌یابد و به ملودی اصلی می‌رسد. این ملودی نیز به وسیله ویولن‌ها در رژیستر بالا و به صورت تاثیرگذار ارائه می‌شوند. روند حركت ملودی به شعر وابسته است و دارای ایست‌های معنی‌داری است كه چنانچه مفهوم ناتمام مصراع‌ها را مورد نظر قرار دهیم بهتر درك می‌شود. پس از پایان جمله آخر، همان موتیف برگرفته از دوتار خراسانی به صورت پی در پی در فواصل گوناگون شنیده می‌شود و موسیقی در اوج به پایان می‌رسد.

آنچنان كه خود آهنگساز بیان می‌كند، براساس رباعی بوعلی 2 ملودی ساخته شده كه ملودی دوم در طول سریال با آواز صدیق شریف شنیده می‌شود.

اما موسیقی بوعلی سینا یك تم بسیار زیبای دیگر نیز دارد؛ قطعه‌ای كوتاه كه روی رباعی مشهور خیام تصنیف شده است:

بنگر ز جهان چه طرف بربستم هیچ

و از حاصل عمر چیست در دستم هیچ

شمع طربم ولی چو بنشستم هیچ

من جام‌جمم ولی چو بشكستم هیچ

این تصنیف موثر و زیبا نیز در یكی از بخش‌های سریال كه بوعلی در سنین كهولت دچار حالات خاص روحی شده مورد استفاده قرار گرفته است.

انتخاب فرهاد فخرالدینی نشانگر شناخت عمیق وی از محتوای درونی ادبیات كهن فارسی و چیره‌دستی او در آفرینش موسیقی‌های متناسب با این اشعار است.

فضای كلی موسیقی سریال ابوعلی سینا، فضایی به غایت اصیل و عمیق است كه مانند سایر آثار فخرالدینی بخش ارزشمندی از ادبیات موسیقی ایرانی را شكل می‌دهد.

مرتضی سروش‌نیا ـ حمید حیدرپناه

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *